สุนัขหรือแมวกระดูกหัก ใช้เฝือกหรือผ่าตัดดี?
สุนัขหรือแมวกระดูกหัก รักษาด้วยเฝือกหรือผ่าตัดต่างกันอย่างไร?
เมื่อสุนัขหรือแมวไม่ยอมลงน้ำหนัก เดินกะเผลก หรือมีขาผิดรูป เจ้าของอาจสงสัยทันทีว่า “กระดูกหักหรือเปล่า” และ “ต้องใส่เฝือกหรือผ่าตัด”
วิธีรักษาขึ้นอยู่กับตำแหน่งและลักษณะของกระดูกที่หัก อายุ สุขภาพโดยรวม และความสามารถในการจำกัดการเคลื่อนไหวระหว่างพักฟื้น
การตรวจร่างกายร่วมกับภาพเอกซเรย์จึงเป็นขั้นตอนสำคัญก่อนวางแผนรักษา
อาการแบบไหนที่อาจเกี่ยวข้องกับกระดูกหัก
หลายบ้านอาจเริ่มสังเกตจากสุนัขหรือแมวเดินผิดปกติหลังตกจากที่สูง ถูกรถชน ถูกกระแทก หรือเล่นแล้วเกิดอุบัติเหตุ
- ไม่ยอมลงน้ำหนักที่ขาข้างใดข้างหนึ่ง
- เดินกะเผลกหรือเดินไม่ได้
- ขาบวม เจ็บ หรือไม่ยอมให้สัมผัส
- ขาหรือข้อต่ออยู่ในมุมที่ผิดจากปกติ
- ร้องหรือมีปฏิกิริยาเมื่อขยับตัว
- หลบซ่อน เงียบลง หรือไม่อยากเคลื่อนไหว
- เลียหรือกัดบริเวณที่เจ็บบ่อย
- มีแผล เลือดออก หรือมองเห็นกระดูกบริเวณบาดแผล
เช่น กล้ามเนื้อบาดเจ็บ ข้อเคลื่อน เอ็นบาดเจ็บ หรือปัญหาทางระบบประสาท จึงยังไม่สามารถยืนยันว่ากระดูกหักจากอาการเพียงอย่างเดียวได้
ก่อนถึงโรงพยาบาล เจ้าของควรทำอย่างไร
เป้าหมายระหว่างเตรียมเดินทางคือ ลดการเคลื่อนไหวและป้องกันไม่ให้บริเวณที่บาดเจ็บรับแรงเพิ่ม
สำหรับสุนัขขนาดเล็กและแมว
- รองรับทั้งส่วนอกและสะโพกขณะอุ้ม
- ให้อยู่ในกระเป๋าเดินทางสำหรับสัตว์เลี้ยงที่มีพื้นแข็งและมั่นคง
- รองพื้นด้วยผ้าขนหนูหรือผ้านุ่มเพื่อลดการลื่น
- หากถอดฝาด้านบนได้ ควรวางสัตว์เลี้ยงลงจากด้านบน แทนการดันผ่านช่องด้านหน้า
สำหรับสุนัขขนาดกลางหรือขนาดใหญ่
- ใช้ผ้าห่ม ผ้าขนหนูผืนใหญ่ หรือแผ่นพื้นแข็งช่วยรองรับลำตัว
- พยุงบริเวณอกและสะโพกพร้อมกัน
- ลดการเดิน โดยเฉพาะการขึ้นลงบันได
- หากจำเป็นต้องใช้หลายคนช่วยยก ควรขยับตัวไปในทิศทางเดียวกัน
สัตว์ที่กำลังเจ็บอาจตกใจและมีพฤติกรรมป้องกันตัว แม้ปกติจะไม่เคยกัดหรือข่วน จึงควรเคลื่อนย้ายอย่างนุ่มนวลและหลีกเลี่ยงการจับบริเวณที่เจ็บโดยตรง
สิ่งที่ไม่ควรทำเอง
- ไม่ดึงหรือดัดขาให้กลับเข้าที่
- ไม่ลองขยับขาซ้ำ ๆ เพื่อทดสอบ
- ไม่พันเฝือกแน่นโดยไม่มีคำแนะนำ
- ไม่ดันกระดูกที่โผล่ออกจากแผลกลับเข้าไป
- ไม่ทายา ผง หรือสารทำความสะอาดลงในแผลลึก
- ไม่ให้ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบของคน
- ไม่ปล่อยให้เดินเพื่อดูว่ายังใช้ขาได้หรือไม่
การพันเฝือกเองอาจกดเส้นเลือด ทำให้ปลายเท้าบวม หรือเพิ่มความเสียหายต่อเนื้อเยื่อได้ หากมีบาดแผล สามารถใช้ผ้าสะอาดปิดไว้อย่างหลวม ๆ ระหว่างเดินทาง โดยไม่กดหรือดันบริเวณกระดูก
หากเกิดจากอุบัติเหตุ ต้องตรวจมากกว่าบริเวณขาหรือไม่
หากสุนัขหรือแมวตกจากที่สูง ถูกรถชน หรือได้รับแรงกระแทก ไม่ควรประเมินเฉพาะขาที่บาดเจ็บ เพราะอาจมีความผิดปกติบริเวณทรวงอก ช่องท้อง ศีรษะ หรือกระดูกส่วนอื่นร่วมด้วย
สัตวแพทย์อาจต้องประเมินระบบหายใจ การไหลเวียนเลือด ระดับความรู้สึกตัว ช่องท้อง และอาการปวดก่อน โดยเฉพาะเมื่อพบว่า
- หายใจเร็วหรือหายใจลำบาก
- เหงือกซีดหรือมีสีคล้ำผิดปกติ
- ซึมมากหรือไม่ตอบสนอง
- ท้องบวม
- ยืนไม่ได้หลายขา
- มีเลือดออกจากปาก จมูก หรือบาดแผล
- ร้องเจ็บเมื่อสัมผัสลำตัว
ทีมรักษาอาจต้องดูแลส่วนนั้นก่อนประเมินและรักษากระดูกหัก
สัตวแพทย์ตรวจอย่างไรว่าเป็นกระดูกหัก
1. ตรวจร่างกายและตำแหน่งที่บาดเจ็บ
สัตวแพทย์จะประเมินอาการบวม ความเจ็บ รูปร่างของขา การไหลเวียนเลือด และการตอบสนองของเส้นประสาท โดยหลีกเลี่ยงการขยับบริเวณที่สงสัยเกินความจำเป็น
2. ถ่ายภาพเอกซเรย์
ภาพเอกซเรย์ช่วยบอกว่า
- กระดูกส่วนใดหัก
- กระดูกเคลื่อนออกจากแนวเดิมมากน้อยเพียงใด
- รอยหักอยู่ใกล้ข้อต่อหรือไม่
- มีรอยหักมากกว่าหนึ่งตำแหน่งหรือไม่
- ในลูกสัตว์ รอยหักกระทบบริเวณแผ่นการเจริญของกระดูกหรือไม่
สัตว์เลี้ยงบางตัวอาจจำเป็นต้องได้รับการดูแลตามแผนของสัตวแพทย์เพื่อช่วยให้ผ่อนคลายและจัดท่าสำหรับถ่ายภาพ โดยลดความเจ็บและไม่ทำให้บริเวณที่บาดเจ็บเคลื่อนเพิ่ม
3. ตรวจสุขภาพเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
หากเกิดจากอุบัติเหตุรุนแรงหรือมีแผนผ่าตัด อาจต้องตรวจเลือดหรือประเมินอวัยวะอื่นเพิ่มเติมก่อนวางแผนรักษา
กระดูกหักรักษาด้วยวิธีใดได้บ้าง
แนวทางหลักแบ่งได้เป็นการดามจากภายนอกและการผ่าตัดยึดกระดูก โดยจะเลือกตามตำแหน่ง ลักษณะรอยหัก ความมั่นคง และสุขภาพของสัตว์เลี้ยงแต่ละตัว
การดามหรือใส่เฝือกเหมาะกับกรณีใด
อุปกรณ์ดามหรือเฝือกช่วยจำกัดการเคลื่อนไหวของบริเวณที่บาดเจ็บ เพื่อให้กระดูกอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมระหว่างการฟื้นตัว
วิธีนี้อาจใช้ได้เมื่อ
- รอยหักอยู่บริเวณส่วนล่างของขาบางตำแหน่ง
- กระดูกยังอยู่ในแนวที่ยอมรับได้หรือสามารถจัดแนวได้
- รอยหักมีความมั่นคงเพียงพอ
- สามารถควบคุมข้อต่อเหนือและใต้ตำแหน่งที่หักได้
- เจ้าของสามารถจำกัดกิจกรรมและพากลับมาตรวจตามนัดได้
บางกรณีอาจใช้ชั่วคราวเพื่อลดการเคลื่อนไหวระหว่างรอตรวจเพิ่มเติมหรือก่อนการผ่าตัด
ทำไมกระดูกหักบางตำแหน่งจึงใช้เฝือกไม่ได้
เฝือกควบคุมกระดูกบางตำแหน่งได้ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะกระดูกที่อยู่ใกล้ลำตัว เช่น ต้นขาหรือต้นแขน รวมถึงรอยหักที่เคลื่อนมาก ไม่มั่นคง หรืออยู่ใกล้ข้อต่อ
หากกระดูกขยับภายในเฝือกมากเกินไป อาจทำให้กระดูกติดผิดแนว ใช้ขาได้ไม่เต็มที่ หรือใช้เวลาฟื้นตัวนานขึ้น สัตวแพทย์จึงต้องพิจารณาจากภาพเอกซเรย์ ไม่สามารถเลือกวิธีรักษาจากตำแหน่งที่บวมเพียงอย่างเดียวได้
การผ่าตัดยึดกระดูกเหมาะกับกรณีใด
การผ่าตัดมีเป้าหมายเพื่อจัดแนวและทำให้กระดูกมั่นคง โดยอาจพิจารณาเมื่อ
- กระดูกเคลื่อนจากแนวเดิมมาก
- รอยหักไม่มั่นคง
- รอยหักอยู่ใกล้หรือผ่านข้อต่อ
- กระดูกหักหลายชิ้น
- มีบาดแผลเปิดถึงบริเวณกระดูก
- เป็นตำแหน่งที่เฝือกควบคุมไม่ได้
- กระทบบริเวณแผ่นการเจริญของกระดูกในลูกสัตว์
- ต้องการให้ขากลับมาอยู่ในแนวและรับน้ำหนักได้อย่างเหมาะสม
สัตวแพทย์จะเลือกวิธีและอุปกรณ์ยึดกระดูกให้เหมาะกับตำแหน่ง ขนาดตัว อายุ และลักษณะรอยหักของสัตว์เลี้ยงแต่ละตัว
ใส่เฝือกหรือผ่าตัด แบบไหนดีกว่า
ไม่มีวิธีใดดีที่สุดสำหรับกระดูกหักทุกกรณี การเลือกวิธีรักษาจะพิจารณาจากข้อมูลร่วมกัน ได้แก่
- กระดูกส่วนใดหัก
- รอยหักอยู่ใกล้ข้อต่อหรือไม่
- กระดูกเคลื่อนหรือไม่มั่นคงมากเพียงใด
- มีแผลเปิดหรือเนื้อเยื่อเสียหายร่วมด้วยหรือไม่
- อายุ น้ำหนัก และสุขภาพโดยรวม
- ความสามารถในการจำกัดการเคลื่อนไหวและมาตรวจติดตาม
วิธีที่เสนอช่วยให้กระดูกมั่นคงอย่างไร ต้องดูแลที่บ้านแบบใด และมีแผนติดตามด้วยภาพเอกซเรย์เมื่อไร
ลูกสุนัขหรือลูกแมวกระดูกหัก ต้องดูแลต่างหรือไม่
ลูกสัตว์ยังมีบริเวณแผ่นการเจริญของกระดูก ซึ่งมีส่วนต่อการเพิ่มความยาวและรูปร่างของกระดูก หากรอยหักอยู่บริเวณนี้ แผนรักษาและการติดตามอาจแตกต่างจากสัตว์โต
แม้ลูกสัตว์มักสร้างกระดูกใหม่ได้ดี แต่กระดูกที่กำลังเจริญอาจเปลี่ยนรูปได้หากรอยหักกระทบบริเวณสำคัญ จึงควรตรวจติดตามตามวันที่สัตวแพทย์กำหนด
สุนัขหรือแมวสูงวัยรักษากระดูกหักได้หรือไม่
อายุเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวตัดสินว่าสามารถรักษาได้หรือไม่ สัตวแพทย์จะพิจารณาสุขภาพหัวใจ ไต ตับ โรคประจำตัว การใช้ยา และความสามารถในการพักฟื้นร่วมกัน
สัตว์สูงวัยบางตัวอาจต้องปรับแผนการระงับความรู้สึก การควบคุมความเจ็บ และการฟื้นฟูให้เหมาะกับสุขภาพรายตัว
หลังใส่เฝือก เจ้าของต้องดูแลอะไรบ้าง
- รักษาเฝือกให้แห้งและสะอาด
- ไม่ให้เลีย กัด หรือดึงเฝือก
- จำกัดการเดิน วิ่ง กระโดด และขึ้นลงบันได
- ตรวจปลายเท้าอย่างน้อยวันละครั้ง
- สังเกตอาการบวม สีผิว อุณหภูมิ และกลิ่นผิดปกติ
- ไม่แกะ ตัด หรือพันเฝือกเพิ่มเอง
- พากลับมาตรวจและเปลี่ยนเฝือกตามนัด
- ปลายเท้าบวม แดง ซีด คล้ำ หรือเย็นผิดปกติ
- เฝือกเปียก หลวม แตก หรือเลื่อนจากตำแหน่งเดิม
- มีกลิ่นหรือของเหลวซึมออกจากเฝือก
- สัตว์เลี้ยงกัดเฝือกหรือแสดงอาการเจ็บมากขึ้น
- ขอบเฝือกเสียดสีกับผิวหนัง
ไม่ควรสอดนิ้ว ผ้า หรือสิ่งของเข้าไปในเฝือกเพื่อเกา เพราะอาจทำให้ผิวหนังเกิดแผลโดยมองไม่เห็นจากภายนอก
หลังผ่าตัดกระดูก เจ้าของต้องดูแลอะไรบ้าง
- จัดพื้นที่พักที่พื้นไม่ลื่นและไม่มีจุดให้กระโดด
- จำกัดกิจกรรมตามระยะเวลาที่สัตวแพทย์กำหนด
- พาเดินด้วยสายจูงระยะสั้นเฉพาะเมื่อจำเป็น
- ป้องกันไม่ให้เลียหรือกัดแผล
- ให้ยาตามฉลากและไม่ปรับยาเอง
- สังเกตอาการบวม แดง เลือด หรือของเหลวจากแผล
- มาตรวจแผลและถ่ายภาพเอกซเรย์ติดตามตามนัด
ไม่ควรเพิ่มกิจกรรมเองจนกว่าสัตวแพทย์จะประเมินว่ากระดูกมีความมั่นคงเพียงพอ
กระดูกหักใช้เวลานานแค่ไหนจึงจะหาย
ระยะเวลาฟื้นตัวแตกต่างกันตามอายุ ตำแหน่งกระดูก ลักษณะรอยหัก วิธีรักษา สุขภาพโดยรวม และการจำกัดการเคลื่อนไหว
การดูจากว่าสัตว์เริ่มเดินได้หรือไม่เพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่ากระดูกติดดีแล้ว การตรวจติดตามและภาพเอกซเรย์ช่วยให้สัตวแพทย์ประเมินได้ว่าเมื่อไรจึงควรเพิ่มการเดินหรือกลับไปทำกิจกรรมตามปกติ
กระดูกหักแล้วจะกลับมาเดินได้ไหม
สุนัขและแมวจำนวนมากสามารถกลับมาใช้ขาและทำกิจวัตรได้ดีหลังได้รับการรักษาที่เหมาะสม แต่ผลลัพธ์ของแต่ละตัวแตกต่างกัน
ปัจจัยที่มีผลต่อการฟื้นตัว ได้แก่
- ตำแหน่งและความรุนแรงของรอยหัก
- ความเสียหายของข้อ กล้ามเนื้อ เส้นประสาท และหลอดเลือด
- ระยะเวลาก่อนเข้ารับการรักษา
- อายุและโรคประจำตัว
- ความร่วมมือในการจำกัดกิจกรรม
- การมาตรวจติดตามตามนัด
สัตว์บางตัวอาจต้องได้รับการฟื้นฟูการเคลื่อนไหวหลังจากกระดูกมีความมั่นคงเพียงพอ โดยสัตวแพทย์จะพิจารณาช่วงเวลาที่เหมาะสมเป็นรายตัว
คำถามที่เจ้าของมักสงสัย
กดที่คำถามเพื่อเปิดหรือปิดคำตอบ
ข้อมูลที่ช่วยให้ทีมประเมินสถานการณ์เบื้องต้นได้ ได้แก่ เกิดเหตุอะไรและเกิดขึ้นเมื่อไร สัตว์เลี้ยงยังยืนหรือเดินได้หรือไม่ ขาข้างใดมีอาการผิดปกติ มีแผล เลือดออก หรือขาผิดรูปหรือไม่ รวมถึงการหายใจและระดับความรู้สึกตัว
หากถ่ายภาพหรือวิดีโอได้โดยไม่บังคับให้เดิน สามารถใช้ประกอบข้อมูลได้ แต่ไม่ควรทำให้สัตว์เดินหรือขยับขาเพื่อถ่ายคลิป
ภาพและวิดีโอช่วยประกอบการประเมินเบื้องต้น แต่ไม่สามารถยืนยันกระดูกหักหรือใช้แทนการตรวจร่างกายและภาพเอกซเรย์ได้
โรงพยาบาลสัตว์เศรษฐกิจสัตวแพทย์ | Setthakit Animal Hospital
โรงพยาบาลสัตว์บางแค และโรงพยาบาลสัตว์ฝั่งธน
ดูแลปัญหากระดูกและข้อในสุนัขและแมว ตั้งแต่การตรวจ ประเมินภาพเอกซเรย์ วางแผนการดามหรือผ่าตัด ไปจนถึงการติดตามการฟื้นตัวให้เหมาะกับสัตว์เลี้ยงแต่ละตัว
