ดูแลแมวหลังขูดหินปูน หรือถอนฟันอย่างไร
คู่มือดูแลแมวหลังขูดหินปูนหรือถอนฟัน
หลังทำฟัน แมวแต่ละตัวอาจได้รับการรักษาแตกต่างกัน บางตัวขูดหินปูนและขัดฟันเพียงอย่างเดียว ขณะที่บางตัวมีการถอนฟัน เย็บแผล หรือรักษาโรคในช่องปากร่วมด้วย การดูแลหลังกลับบ้านจึงต้องพิจารณาจากหัตถการที่ได้รับและคำแนะนำของสัตวแพทย์เป็นหลัก
ในช่วงแรก เจ้าของควรสังเกต 4 เรื่องสำคัญ ได้แก่
- การฟื้นตัวหลังการระงับความรู้สึกหรือดมยาสลบ
- การกินอาหารและดื่มน้ำ
- อาการเจ็บ เลือดออก หรือบวมบริเวณช่องปาก
- พฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากปกติ
หลังทำฟัน แมวจะมีอาการอย่างไรได้บ้าง
ในวันแรก แมวอาจง่วง เดินไม่มั่นคงเล็กน้อย หลบไปพัก กินอาหารได้น้อยลง หรือเงียบกว่าปกติ เนื่องจากยายังออกฤทธิ์ไม่หมดและช่องปากอาจระคายเคืองจากการรักษา
หากมีการถอนฟัน อาจพบน้ำลายปนเลือดจาง ๆ ในช่วงแรกได้ แต่ไม่ควรมีเลือดสดไหลต่อเนื่อง เลือดออกมากขึ้น หรือมีเลือดสะสมอยู่ในปาก
การที่แมวไม่ร้องไม่ได้หมายความว่าไม่เจ็บ เจ้าของจึงควรสังเกตการกิน การเลียขน การใช้กระบะทราย และพฤติกรรมโดยรวมร่วมกัน
คืนแรกหลังกลับบ้านควรดูแลอย่างไร
จัดพื้นที่พักที่เงียบ อากาศถ่ายเท และไม่มีพื้นลื่น อาจใช้ห้องขนาดเล็กหรือพื้นที่พักส่วนตัวที่แมวคุ้นเคย พร้อมวางน้ำ อาหาร ที่นอน และกระบะทรายไว้ใกล้กัน
ระหว่างที่แมวยังง่วงหรือทรงตัวไม่เต็มที่ ควรปิดทางขึ้นที่สูง เช่น ชั้นวางของ ขอบหน้าต่าง หรือบันได เพื่อลดโอกาสกระโดดแล้วเสียการทรงตัว
หากบ้านมีสัตว์เลี้ยงตัวอื่น ควรแยกพื้นที่พักชั่วคราว เพื่อให้แมวได้พักโดยไม่ถูกรบกวนหรือชวนเล่น
ไม่ควรปล่อยแมวออกนอกบ้านในช่วงพักฟื้น เพราะยังอาจตอบสนองต่อสิ่งแวดล้อมได้ช้ากว่าปกติ
ให้น้ำได้เมื่อไร
เมื่อแมวรู้สึกตัวดี ทรงตัวได้ และกลืนได้ตามปกติ สามารถเริ่มวางน้ำสะอาดให้ดื่มได้ โดยไม่ต้องบังคับป้อน
หากแมวไม่ยอมดื่มทันที อาจวางน้ำไว้หลายจุดหรือใช้อาหารเปียกเพื่อช่วยเพิ่มปริมาณน้ำ แต่ไม่ควรใช้กระบอกฉีดยาป้อนน้ำเข้าปากขณะที่แมวยังง่วงหรือไม่ให้ความร่วมมือ เพราะอาจเกิดการสำลักและรบกวนแผลในช่องปากได้
ควรหยุดป้อนและติดต่อโรงพยาบาลสัตว์
ให้อาหารอย่างไรหลังทำฟัน
กรณีขูดหินปูนและขัดฟันโดยไม่มีการถอนฟัน
เมื่อแมวรู้สึกตัวดี สามารถเริ่มให้อาหารมื้อเล็กได้ หากเหงือกยังระคายเคือง อาจใช้อาหารเปียกหรืออาหารเดิมที่ทำให้นิ่มชั่วคราว
แมวบางตัวอาจกินได้น้อยในมื้อแรก แต่ควรเริ่มสนใจอาหารมากขึ้นเมื่อฤทธิ์ยาลดลง
กรณีมีการถอนฟันหรือเย็บแผลในช่องปาก
ควรให้อาหารเนื้อนุ่มตามระยะเวลาที่สัตวแพทย์กำหนด เช่น อาหารเปียก หรืออาหารเดิมที่แช่น้ำให้นิ่มและพักให้มีอุณหภูมิเหมาะสมก่อนให้กิน
ควรเลือกอาหารที่แมวคุ้นเคย มีกลิ่นน่ากิน และแบ่งเป็นมื้อเล็ก เพื่อลดการเคี้ยวและช่วยให้สังเกตได้ง่ายว่าแมวกินไปมากน้อยเพียงใด
หลีกเลี่ยงอาหารและสิ่งของที่อาจกระทบแผล ได้แก่
- อาหารเม็ดแข็งที่ยังไม่ได้ทำให้นิ่ม
- ขนมเนื้อแข็งหรือแห้ง
- ของเล่นสำหรับกัดหรือคาบ
- กระดูกและของเคี้ยว
- การใช้ช้อนหรือกระบอกฉีดยาดันอาหารเข้าไปใกล้แผล
ควรยึดระยะเวลาที่สัตวแพทย์ผู้รักษากำหนด ไม่ควรรีบกลับไปให้อาหารแข็งเพียงเพราะน้องเริ่มกินได้ดีขึ้น
ถ้าแมวยังไม่กินอาหาร ควรทำอย่างไร
เริ่มจากวางอาหารปริมาณเล็กในพื้นที่สงบ ใช้ภาชนะตื้น และให้อาหารที่แมวคุ้นเคย อาจอุ่นอาหารเล็กน้อยเพื่อเพิ่มกลิ่น แต่ควรตรวจให้อุณหภูมิไม่ร้อนก่อนวางให้กิน
ระหว่างสังเกต ลองดูว่าน้องมีพฤติกรรมแบบใด
- ไม่สนใจอาหารเลย
- เดินมาดมแต่ไม่กิน
- พยายามกินแล้วถอยออก
- คาบอาหารแล้วทำหล่น
- เลียเฉพาะน้ำหรือซอส
- กินได้เพียงเล็กน้อยแล้วหยุด
- มีน้ำลายไหลหรือใช้เท้าเกาปากขณะกิน
พฤติกรรมเหล่านี้ช่วยบอกข้อมูลเบื้องต้นว่าแมวอาจยังง่วง คลื่นไส้ หรือรู้สึกไม่สบายบริเวณช่องปาก แต่ไม่สามารถใช้ยืนยันสาเหตุได้
หากไม่เริ่มกินตามช่วงเวลาที่ทีมรักษาแจ้ง กินได้น้อยมากต่อเนื่อง หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรติดต่อโรงพยาบาลสัตว์
ควรบังคับป้อนอาหารหรือไม่
ไม่ควรบังคับเปิดปากหรือป้อนอาหารเข้าไปบริเวณแผล โดยเฉพาะแมวที่ยังง่วง คลื่นไส้ เจ็บปาก หรือพยายามดิ้นหนี เพราะอาจทำให้สำลัก รบกวนไหมเย็บ หรือทำให้แมวกลัวการกินมากขึ้น
หากแมวไม่ยอมกิน ควรแจ้งทีมรักษาว่ากินครั้งสุดท้ายเมื่อไร กินได้ประมาณเท่าไร และมีพฤติกรรมอย่างไรเมื่อเห็นอาหาร เพื่อช่วยพิจารณาว่าควรเข้ามาตรวจหรือปรับแผนดูแลหรือไม่
ให้ยาอย่างไรจึงไม่รบกวนแผลในปาก
ให้เฉพาะยาที่สัตวแพทย์จัดให้และปฏิบัติตามฉลากอย่างครบถ้วน ไม่เพิ่ม ลด หยุด หรือเปลี่ยนเวลาให้ยาเอง
หากเป็นยากิน ควรใช้วิธีที่ทีมรักษาแนะนำ ไม่ควรซ่อนยาในอาหารทั้งมื้อ หากไม่แน่ใจว่าแมวจะกินหมด เพราะอาจทำให้ได้รับยาไม่ครบและทำให้แมวไม่ยอมกินอาหารชนิดนั้นอีก
ไม่ควรบด แกะแคปซูล หรือผสมยาลงในอาหารเอง เนื่องจากยาบางชนิดไม่ควรแบ่งหรือบด และรสขมของยาอาจทำให้แมวน้ำลายไหลหรือปฏิเสธอาหาร
หากแมวไม่ยอมรับยา ให้ยาแล้วคายออก หรือดิ้นมากจนเสี่ยงกระทบแผล ควรติดต่อทีมรักษาเพื่อสอบถามวิธีที่เหมาะสม ไม่ควรให้ยาซ้ำเองหากไม่แน่ใจว่าแมวกลืนยาไปแล้วหรือไม่
ยาหลายชนิดอาจเป็นพิษและเป็นอันตรายต่อชีวิตได้
หลังให้ยาแล้วน้ำลายไหล เป็นเพราะอะไร
ยาบางชนิดมีรสขมและอาจทำให้แมวน้ำลายไหลหรือมีฟองที่ปากชั่วคราวได้ แต่อาการน้ำลายไหลอาจเกิดจากความเจ็บปวด คลื่นไส้ หรือปัญหาในช่องปากได้เช่นกัน
โดยเฉพาะหากมีเลือดออก อาเจียน หน้าบวม หายใจผิดปกติ หรือแมวซึมลงร่วมด้วย
แปรงฟันได้เมื่อไร
หลังขูดหินปูนโดยไม่มีแผลถอนฟัน
การแปรงฟันช่วยลดคราบพลัคที่เริ่มสะสมใหม่ แต่ควรรอให้เหงือกหายระคายเคืองและเริ่มตามวันที่สัตวแพทย์แนะนำ
หลังถอนฟันหรือมีแผลเย็บ
ยังไม่ควรแปรงบริเวณแผล ใช้นิ้วถูเหงือก เปิดปากตรวจแผล หรือใช้ผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปากลงบนแผล จนกว่าสัตวแพทย์จะประเมินว่าเนื้อเยื่อฟื้นตัวเพียงพอแล้ว
การเริ่มแปรงเร็วเกินไปอาจทำให้เจ็บ เลือดออก หรือรบกวนไหมเย็บ เมื่อเริ่มแปรงได้แล้ว ควรใช้แปรงขนนุ่มและยาสีฟันสำหรับสัตว์เลี้ยงเท่านั้น
ไหมเย็บในปากต้องตัดหรือไม่
แผลถอนฟันหลายตำแหน่งอาจใช้ไหมละลาย ซึ่งจะค่อย ๆ สลายไปเอง แต่ชนิดของไหมและระยะเวลาการสลายอาจแตกต่างกัน
หากเห็นไหมหลุด แผลแยก มีเลือดออก หรือแมวใช้เท้าเกาปากบ่อย ควรส่งข้อมูลให้โรงพยาบาลสัตว์ตรวจสอบ
จะรู้ได้อย่างไรว่าแมวกำลังเจ็บปาก
แมวมักไม่แสดงอาการเจ็บอย่างชัดเจน เจ้าของอาจเริ่มสังเกตได้จากพฤติกรรมเล็ก ๆ เช่น
- หลบซ่อนมากกว่าปกติ
- ไม่เข้ามาหาเหมือนเดิม
- ไม่ยอมให้แตะใบหน้า
- สนใจอาหารแต่ถอยออกเมื่อเริ่มกิน
- คาบอาหารแล้วทำหล่น
- เคี้ยวเพียงข้างเดียวหรือเอียงศีรษะขณะกิน
- เลียปากหรือกลืนบ่อยผิดปกติ
- น้ำลายไหลมากขึ้น
- ใช้เท้าเกาปากหรือถูหน้า
- ไม่เลียขนหรือดูแลตัวเองเหมือนเดิม
- นอนในท่าที่ผิดไปจากปกติ
- ส่งเสียงเมื่อหาว กินอาหาร หรือขยับปาก
อาการเดียวกันอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ จึงควรดูร่วมกับการกิน ระดับความรู้สึกตัว และการเปลี่ยนแปลงของอาการ
อาการใดพบได้ในช่วงแรก
- ง่วงหรือเงียบกว่าปกติ
- เดินไม่มั่นคงเล็กน้อย
- อยากอาหารลดลงในมื้อแรก
- ระคายเคืองบริเวณปาก
- น้ำลายปนเลือดจาง ๆ หลังถอนฟัน
- ไอหรือระคายคอเล็กน้อยจากท่อช่วยหายใจ
หากอาการไม่ดีขึ้น รุนแรงขึ้น หรือแตกต่างจากที่ทีมรักษาแจ้งไว้ ควรติดต่อโรงพยาบาลสัตว์เพื่อประเมินเป็นรายกรณี
อาการใดควรติดต่อโรงพยาบาลสัตว์
- เลือดสดไหลต่อเนื่องหรือออกมากขึ้น
- ใบหน้า รอบตา หรือใต้คางบวม
- หายใจลำบาก หายใจมีเสียง หรืออ้าปากหายใจ
- เหงือกมีสีซีดหรือคล้ำผิดปกติ
- อาเจียนซ้ำหรือดื่มน้ำไม่ได้
- ไม่เริ่มกินอาหารตามระยะเวลาที่ได้รับคำแนะนำ
- พยายามกินแต่ดูเจ็บจนกินไม่ได้
- ซึมลงมาก ไม่ตอบสนอง หรือทรงตัวผิดปกติ
- น้ำลายไหลมากขึ้นหรือมีกลิ่นปากรุนแรงขึ้น
- มีหนองหรือของเหลวผิดปกติออกจากปาก
- แผลเปิดหรือไหมเย็บหลุด
- ไอมาก ไอถี่ หรืออาการไอแย่ลง
- มีอาการผิดปกติหลังได้รับยา
ควรพาไปพบสัตวแพทย์เพื่อรับการประเมินโดยตรง
หลังแผลหายแล้ว ป้องกันคราบกลับมาอย่างไร
การขูดหินปูนช่วยกำจัดคราบที่มีอยู่ แต่คราบพลัคสามารถเริ่มสะสมใหม่ได้ การดูแลช่องปากต่อเนื่องที่บ้านจึงช่วยยืดระยะเวลาที่ช่องปากสะอาด
เมื่อสัตวแพทย์อนุญาตให้เริ่มดูแลช่องปาก สามารถค่อย ๆ ฝึกตามลำดับดังนี้
ขั้นที่ 1 เริ่มในช่วงที่แมวผ่อนคลาย
เลือกเวลาที่น้องสงบและพร้อมให้สัมผัส ไม่ควรเริ่มในช่วงที่กำลังกังวลหรือหลบซ่อน
ขั้นที่ 2 ให้คุ้นกับการสัมผัสแก้มและรอบปาก
เริ่มสัมผัสบริเวณแก้มและรอบปากช่วงสั้น ๆ แล้วหยุดก่อนที่น้องจะแสดงท่าทีไม่สบายใจ
ขั้นที่ 3 ยกริมฝีปากเพียงสั้น ๆ
ยกริมฝีปากด้านข้างเบา ๆ โดยไม่ฝืนอ้าปาก
ขั้นที่ 4 แตะด้านนอกของฟันอย่างเบามือ
ให้แมวคุ้นกับการสัมผัสบริเวณผิวฟันด้านนอกก่อนเริ่มใช้แปรง
ขั้นที่ 5 เริ่มใช้แปรงขนนุ่มและยาสีฟันสำหรับสัตว์เลี้ยง
เริ่มจากช่วงเวลาสั้น ๆ โดยเน้นผิวฟันด้านนอกบริเวณขอบเหงือก
ขั้นที่ 6 เพิ่มเวลาทีละน้อย
เพิ่มระยะเวลาตามที่แมวยอมรับได้ ไม่จำเป็นต้องพยายามแปรงครบทุกซี่ตั้งแต่ครั้งแรก
เน้นผิวฟันด้านนอกบริเวณขอบเหงือก และสร้างกิจวัตรที่แมวยอมรับได้อย่างต่อเนื่อง
ไม่ควรใช้ยาสีฟันของคน เพราะไม่ได้ออกแบบมาให้แมวกลืน และส่วนประกอบบางชนิดอาจไม่เหมาะกับสัตว์เลี้ยง
หากแมวไม่ยอมรับการแปรงฟัน สามารถปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องทางเลือกอื่นที่เหมาะกับสภาพช่องปาก แต่ผลิตภัณฑ์เสริมไม่ควรถูกใช้แทนการตรวจช่องปากและการรักษาเมื่อมีโรคอยู่แล้ว
ควรกลับมาตรวจแผลเมื่อไร
วันนัดตรวจขึ้นอยู่กับชนิดของหัตถการ ตำแหน่งแผล และจำนวนฟันที่ถอน แมวที่มีแผลเย็บ ถอนฟันหลายซี่ หรือได้รับการผ่าตัดในช่องปาก อาจต้องกลับมาตรวจการหายของแผลตามวันที่สัตวแพทย์กำหนด
เพราะแผลบางส่วนอยู่ใต้ริมฝีปากหรือบริเวณที่เจ้าของมองเห็นได้ไม่ชัด
คำถามที่เจ้าของมักสงสัย
กดที่คำถามเพื่อเปิดหรือปิดคำตอบ
หากแมวกินอาหารได้น้อย มีน้ำลายปนเลือด ดูเจ็บปาก หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากปกติ สามารถเตรียมรายละเอียดเพื่อให้ทีมช่วยประเมินข้อมูลเบื้องต้นได้
ข้อมูลที่ช่วยให้ประเมินได้ชัดขึ้น ได้แก่ วันที่และเวลาที่ทำฟัน ทำเพียงขูดหินปูนหรือมีการถอนฟันร่วมด้วย เวลาที่กินอาหาร ดื่มน้ำ และได้รับยาครั้งล่าสุด ปริมาณอาหารที่กินได้โดยประมาณ อาการที่พบ และภาพหรือวิดีโอเท่าที่ถ่ายได้โดยไม่ฝืนเปิดปาก
ภาพและวิดีโอช่วยประกอบการประเมินเบื้องต้น แต่ไม่สามารถใช้ยืนยันสภาพแผลแทนการตรวจช่องปากโดยสัตวแพทย์ได้
โรงพยาบาลสัตว์เศรษฐกิจสัตวแพทย์ | Setthakit Animal Hospital
โรงพยาบาลแมวบางแค โรงพยาบาลสัตว์บางแค และโรงพยาบาลสัตว์ฝั่งธน
ดูแลและติดตามการฟื้นตัวหลังทำทันตกรรมสำหรับแมว โดยคำนึงถึงความเจ็บปวด ความเครียด ความปลอดภัย และความร่วมมือของแมวในแต่ละขั้นตอนตามแนวทาง Cat Friendly Clinic
