สุนัขสะโพกหลุด จะกลับมาเดินได้ไหม รักษาอย่างไร
สุนัขสะโพกหลุด จะกลับมาเดินได้ไหม?
เมื่อสุนัขไม่ยอมลงน้ำหนักขาหลัง เดินกะเผลก หรือมีอาการเจ็บหลังถูกรถชน ตกจากที่สูง หรือได้รับแรงกระแทก เจ้าของอาจกังวลว่าน้องจะกลับมาเดินได้เหมือนเดิมหรือไม่
หากได้รับการตรวจ วางแผนรักษา และดูแลระหว่างพักฟื้นอย่างเหมาะสม
ผลการรักษาของสุนัขแต่ละตัวขึ้นอยู่กับความเสียหายของข้อ การมีกระดูกหักร่วมด้วย ระยะเวลาที่ข้อหลุด สุขภาพเดิมของข้อสะโพก และความสามารถในการจำกัดการเคลื่อนไหวหลังรักษา
การดูจากท่าเดินเพียงอย่างเดียวยังไม่สามารถยืนยันข้อสะโพกหลุดได้ จำเป็นต้องตรวจร่างกายและถ่ายภาพเอกซเรย์เพื่อแยกจากกระดูกหัก ข้ออื่นหลุด เอ็นบาดเจ็บ หรือความผิดปกติของระบบประสาท
ข้อสะโพกหลุด คืออะไร
ข้อสะโพกประกอบด้วยหัวกระดูกต้นขาที่อยู่ภายในเบ้าสะโพก เมื่อได้รับแรงกระแทก หัวกระดูกต้นขาอาจเคลื่อนออกจากเบ้า ทำให้ข้อไม่อยู่ในตำแหน่งปกติและสุนัขรู้สึกเจ็บหรือไม่สามารถใช้ขาได้ตามปกติ
ข้อสะโพกหลุดมักสัมพันธ์กับอุบัติเหตุ เช่น
- ถูกรถชน
- ตกจากที่สูง
- ถูกกระแทกอย่างรุนแรง
- ลื่นหรือล้มขณะวิ่ง
- ถูกสัตว์ตัวอื่นชนหรือกัด
สุนัขที่มีข้อสะโพกผิดปกติหรือข้อเสื่อมอยู่เดิม อาจมีความมั่นคงของข้อน้อยกว่าสุนัขที่ข้อสะโพกปกติ
ข้อสะโพกหลุดต่างจากข้อสะโพกเจริญผิดปกติอย่างไร
ข้อสะโพกหลุดมักเกิดขึ้นทันทีหลังได้รับแรงกระแทก ทำให้หัวกระดูกต้นขาเคลื่อนออกจากเบ้าสะโพก
ส่วนภาวะข้อสะโพกเจริญผิดปกติ (Hip dysplasia) เป็นความผิดปกติของการพัฒนาข้อ ทำให้ข้อหลวมและอาจเกิดข้อเสื่อมตามมา ไม่จำเป็นต้องมีอุบัติเหตุนำมาก่อน
อย่างไรก็ตาม สุนัขที่มีข้อสะโพกเจริญผิดปกติหรือข้อเสื่อมอยู่เดิม อาจมีผลต่อความมั่นคงของข้อและการเลือกวิธีรักษาเมื่อเกิดข้อสะโพกหลุด
อาการแบบไหนที่อาจเกี่ยวข้องกับข้อสะโพกหลุด
- ไม่ยอมลงน้ำหนักขาหลังข้างหนึ่ง
- ยกขาหลังหรือใช้เพียงปลายเท้าแตะพื้น
- เดินกะเผลกอย่างชัดเจน
- ร้องหรือหลบเมื่อสัมผัสบริเวณสะโพก
- ไม่ยอมลุก เดิน หรือขึ้นบันได
- ขาหลังข้างที่เจ็บดูสั้นหรืออยู่ในมุมต่างจากอีกข้าง
- นั่งหรือวางขาผิดจากท่าปกติ
- กล้ามเนื้อบริเวณสะโพกเกร็ง
- เงียบลง หลบซ่อน หรือไม่อยากเคลื่อนไหว
ไม่ควรดึง หมุน หรือขยับขาเพื่อทดสอบด้วยตัวเอง เพราะอาจเพิ่มความเจ็บและทำให้เนื้อเยื่อรอบข้อบาดเจ็บมากขึ้น
ก่อนถึงโรงพยาบาลควรทำอย่างไร
เป้าหมายสำคัญคือการลดการเคลื่อนไหวและไม่ให้ขาที่เจ็บรับน้ำหนักเพิ่ม
- ไม่ปล่อยให้สุนัขเดิน วิ่ง หรือขึ้นลงบันได
- อุ้มโดยรองรับทั้งช่วงอกและสะโพก
- สำหรับสุนัขขนาดใหญ่ ใช้ผ้าห่มหรือแผ่นพื้นแข็งช่วยเคลื่อนย้าย
- จัดให้นอนบนพื้นเรียบและไม่ลื่น
- หากมีแผล ใช้ผ้าสะอาดปิดไว้อย่างหลวม ๆ
- ไม่ดึงหรือดัดขาให้กลับเข้าที่
- ไม่พันเฝือกบริเวณสะโพกเอง
- ไม่ให้ยาแก้ปวดหรือยาแก้อักเสบของคน
สัตว์ที่กำลังเจ็บอาจตกใจและมีพฤติกรรมป้องกันตัว แม้ปกติจะไม่เคยกัด จึงควรหลีกเลี่ยงการจับบริเวณสะโพกโดยตรงและเคลื่อนย้ายอย่างนุ่มนวล
หากเกิดจากอุบัติเหตุ ต้องตรวจมากกว่าสะโพกหรือไม่
หากสุนัขถูกรถชน ตกจากที่สูง หรือได้รับแรงกระแทก สัตวแพทย์จะตรวจร่างกายโดยรวมก่อน เพราะอาจมีการบาดเจ็บที่ทรวงอก ช่องท้อง กระดูกเชิงกราน กระดูกขา หรือระบบประสาทร่วมด้วย
ควรแจ้งทีมรักษาหากพบว่า
- หายใจเร็วหรือหายใจลำบาก
- เหงือกมีสีซีดหรือคล้ำผิดปกติ
- ซึมมากหรือไม่ตอบสนอง
- ยืนไม่ได้หลายขา
- ท้องบวม
- มีเลือดออกจากปาก จมูก หรือบาดแผล
- ร้องหรือแสดงอาการเจ็บเมื่อสัมผัสลำตัว
ทีมรักษาอาจต้องดูแลส่วนนั้นก่อนประเมินและรักษาข้อสะโพก
สัตวแพทย์ตรวจข้อสะโพกหลุดอย่างไร
ตรวจร่างกายและระบบประสาท
สัตวแพทย์จะประเมินตำแหน่งของขา อาการเจ็บ การตอบสนองของเส้นประสาท และการไหลเวียนเลือดบริเวณปลายเท้า รวมถึงตรวจหาการบาดเจ็บที่ส่วนอื่นของร่างกาย
ถ่ายภาพเอกซเรย์
ภาพเอกซเรย์ช่วยประเมินว่า
- หัวกระดูกต้นขาหลุดออกจากเบ้าสะโพกหรือไม่
- ข้อเคลื่อนไปในทิศทางใด
- มีกระดูกหักร่วมด้วยหรือไม่
- เบ้าสะโพกหรือหัวกระดูกได้รับความเสียหายหรือไม่
- มีข้อเสื่อมหรือความผิดปกติเดิมของข้อหรือไม่
สุนัขบางตัวอาจจำเป็นต้องได้รับการดูแลตามแผนของสัตวแพทย์ เพื่อช่วยให้ผ่อนคลายและจัดท่าสำหรับถ่ายภาพโดยลดความเจ็บและการเกร็งของกล้ามเนื้อ
ตรวจสุขภาพเพิ่มเติม
หากเกิดจากอุบัติเหตุรุนแรงหรือมีแผนระงับความรู้สึกและผ่าตัด สัตวแพทย์อาจพิจารณาตรวจเลือดหรือประเมินอวัยวะอื่นเพิ่มเติมตามสุขภาพของสุนัขแต่ละตัว
ข้อสะโพกหลุดรักษาอย่างไร
แนวทางรักษาหลักแบ่งเป็น
- การจัดข้อกลับโดยไม่ผ่าตัด
- การผ่าตัดเพื่อทำให้ข้อมั่นคง
- การผ่าตัดทางเลือกเมื่อไม่สามารถเก็บข้อเดิมไว้ได้อย่างเหมาะสม
วิธีที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับระยะเวลาหลังเกิดเหตุ ความมั่นคงของข้อ ความเสียหายที่พบ และสุขภาพโดยรวมของสุนัข
การจัดข้อโดยไม่ผ่าตัดคืออะไร
การจัดข้อโดยไม่ผ่าตัดเป็นการนำหัวกระดูกต้นขากลับเข้าสู่เบ้าสะโพก โดยทำภายใต้แผนการดูแลของสัตวแพทย์ เพื่อให้กล้ามเนื้อคลายตัว ลดความเจ็บ และช่วยให้จัดข้อได้อย่างเหมาะสม
วิธีนี้อาจพิจารณาเมื่อ
- ข้อเพิ่งหลุดและยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงภายในข้อมาก
- ไม่มีกระดูกหักร่วมด้วย
- รูปร่างของหัวกระดูกและเบ้าสะโพกยังเหมาะสม
- ไม่มีข้อเสื่อมรุนแรง
- หลังจัดแล้วข้อมีความมั่นคงเพียงพอ
โอกาสจัดข้อโดยไม่ผ่าตัดอาจลดลงเมื่อข้อหลุดมาระยะหนึ่ง มีความเสียหายภายในข้อ หรือมีเนื้อเยื่อเข้าไปขวางการจัดกลับ
การพาสุนัขเข้ารับการประเมินจะช่วยลดการบาดเจ็บเพิ่มและช่วยให้สัตวแพทย์เลือกวิธีที่เหมาะสม
หลังจัดข้ออาจต้องใช้อุปกรณ์ช่วยจำกัดท่าของขา ร่วมกับการพักและจำกัดการเคลื่อนไหว จากนั้นสัตวแพทย์จะตรวจติดตามว่าหัวกระดูกยังอยู่ในตำแหน่งหรือไม่
แม้จัดข้อกลับได้แล้ว ข้อยังมีโอกาสหลุดซ้ำ จึงต้องสังเกตการใช้ขาและมาตรวจตามนัด
กรณีใดอาจต้องผ่าตัด
- ไม่สามารถจัดข้อกลับเข้าที่ได้
- จัดข้อแล้วแต่ข้อไม่มั่นคง
- ข้อหลุดซ้ำหลังจัด
- มีกระดูกหักร่วมด้วย
- หัวกระดูกหรือเบ้าสะโพกได้รับความเสียหาย
- มีข้อเสื่อมหรือความผิดปกติของข้ออยู่เดิม
- ข้อหลุดมาระยะหนึ่งแล้ว
- มีเนื้อเยื่อเข้าไปขวางภายในข้อ
การผ่าตัดมีหลายวิธี สัตวแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับลักษณะความเสียหาย ขนาดตัว อายุ การใช้งานของขา และสุขภาพโดยรวม ไม่จำเป็นต้องใช้วิธีเดียวกันกับสุนัขทุกตัว
การผ่าตัดนำหัวและคอกระดูกต้นขาออก คืออะไร
การผ่าตัดนำหัวและคอกระดูกต้นขาออก (FHO: Femoral Head Ostectomy) เป็นการนำส่วนหัวและคอของกระดูกต้นขาที่เสียดสีกับเบ้าสะโพกออก เพื่อลดความเจ็บจากผิวข้อที่ไม่สามารถกลับมาทำงานได้อย่างเหมาะสม
หลังผ่าตัด กล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อรอบข้อจะช่วยรองรับการเคลื่อนไหวแทนข้อต่อเดิม วิธีนี้อาจพิจารณาเมื่อไม่สามารถเก็บข้อเดิมไว้ได้ หรือการซ่อมให้ข้อกลับมามั่นคงไม่เหมาะกับสภาพของสุนัขตัวนั้น
ผลการรักษาขึ้นอยู่กับขนาดตัว น้ำหนัก มวลกล้ามเนื้อ สุขภาพโดยรวม และการฟื้นฟูการเคลื่อนไหวหลังผ่าตัดตามแผนของสัตวแพทย์
สุนัขสะโพกหลุดจะกลับมาเดินได้ไหม
สุนัขจำนวนมากสามารถกลับมาใช้ขาและทำกิจวัตรได้ดีหลังได้รับการรักษาที่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อไม่มีความเสียหายรุนแรงต่อกระดูก ข้อ เส้นประสาท หรือกล้ามเนื้อรอบสะโพก
ปัจจัยที่มีผลต่อการฟื้นตัว ได้แก่
- ความรุนแรงของอุบัติเหตุ
- ระยะเวลาที่ข้อหลุด
- มีกระดูกหักหรือข้ออื่นบาดเจ็บร่วมด้วยหรือไม่
- สภาพของข้อสะโพกก่อนเกิดเหตุ
- ความมั่นคงของข้อหลังรักษา
- น้ำหนักและสุขภาพโดยรวม
- การจำกัดกิจกรรมระหว่างพักฟื้น
- การมาตรวจติดตามตามนัด
- การฟื้นฟูการเคลื่อนไหวในช่วงเวลาที่เหมาะสม
สุนัขบางตัวอาจยังเดินกะเผลกเล็กน้อย หรือมีโอกาสเกิดข้อเสื่อมในอนาคต จึงควรติดตามน้ำหนัก การใช้ขา และความสบายในการเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง
หลังจัดข้อหรือผ่าตัดควรดูแลอย่างไร
จัดพื้นที่พักให้เหมาะสม
- ใช้พื้นที่พักขนาดพอดี ไม่มีจุดให้วิ่งหรือกระโดด
- ปูพื้นกันลื่น
- วางน้ำและอาหารไว้ใกล้ที่นอน
- ปิดทางขึ้นบันได เตียง และโซฟา
- แยกจากสัตว์ตัวอื่นที่อาจชวนเล่น
จำกัดการเคลื่อนไหว
พาเดินด้วยสายจูงระยะสั้นเฉพาะเพื่อขับถ่ายตามที่สัตวแพทย์แนะนำ ไม่ควรปล่อยวิ่ง เล่น กระโดด หรือเดินบนพื้นลื่น
ข้อและเนื้อเยื่อรอบสะโพกอาจยังไม่มั่นคงเพียงพอ
ให้ยาตามคำแนะนำ
ให้เฉพาะยาที่สัตวแพทย์จัดให้ตามฉลาก ไม่เพิ่ม ลด หรือหยุดยาเอง และไม่ใช้ยาแก้ปวดของคนแทน
หากสุนัขอาเจียน ถ่ายเหลว ไม่กินอาหาร ซึมลง หรือมีอาการผิดปกติหลังได้รับยา ควรติดต่อทีมรักษาก่อนให้ยาครั้งถัดไป
ดูแลแผลและอุปกรณ์พยุงขา
หากมีแผลผ่าตัด ควรป้องกันไม่ให้สุนัขเลียหรือกัดแผล หากมีอุปกรณ์ช่วยพยุงขา ควรตรวจว่ามีการเลื่อน หลวม เปียก หรือเสียดสีกับผิวหนังหรือไม่ และไม่ควรแกะ ปรับ หรือนำอุปกรณ์ออกเอง
มาตรวจตามนัด
การตรวจติดตามช่วยประเมินว่า
- ข้อยังอยู่ในตำแหน่งหรือไม่
- แผลหายเหมาะสมหรือไม่
- สุนัขเริ่มใช้ขาได้อย่างไร
- เมื่อไรควรเพิ่มการเดิน
- เมื่อไรควรเริ่มฟื้นฟูการเคลื่อนไหว
การที่สุนัขเริ่มเดินได้ ไม่ได้หมายความว่าข้อและเนื้อเยื่อรอบสะโพกฟื้นตัวสมบูรณ์แล้ว
ต้องทำกายภาพทันทีหรือไม่
ช่วงเริ่มต้น สุนัขบางตัวจำเป็นต้องจำกัดการเคลื่อนไหวเพื่อให้ข้อมีความมั่นคงก่อน ขณะที่การผ่าตัดบางวิธีอาจต้องเริ่มฟื้นฟูการเคลื่อนไหวตามช่วงเวลาที่สัตวแพทย์กำหนด
การเริ่มเร็วหรือช้าเกินไปอาจไม่เหมาะกับการรักษาบางประเภท
อาการใดควรติดต่อโรงพยาบาลสัตว์ก่อนวันนัด
- กลับมายกขาหรือไม่ใช้ขามากขึ้น
- ร้อง เจ็บ หรือไม่ยอมให้สัมผัสบริเวณสะโพก
- ท่าหรือความยาวของขาดูเปลี่ยนไปจากหลังรักษา
- มีอาการบวม แดง ร้อน หรือมีของเหลวออกจากแผล
- แผลเปิดหรือไหมเย็บหลุด
- อุปกรณ์พยุงขาเลื่อน หลวม เปียก หรือเสียดสีกับผิวหนัง
- ซึมลง ไม่กินอาหาร หรืออาเจียน
- มีอาการผิดปกติหลังได้รับยา
- หายใจผิดปกติหรือไม่สามารถลุกได้
อาการเหล่านี้อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ ควรแจ้งรายละเอียดให้ทีมรักษาช่วยพิจารณาว่าจำเป็นต้องกลับมาตรวจก่อนวันนัดหรือไม่
คำถามที่เจ้าของมักสงสัย
กดที่คำถามเพื่อเปิดหรือปิดคำตอบ
ข้อมูลที่ช่วยให้ทีมประเมินสถานการณ์เบื้องต้นได้ ได้แก่ เกิดเหตุอะไรและเกิดขึ้นเมื่อไร สุนัขยังยืนหรือเดินได้หรือไม่ ขาหลังข้างใดมีอาการผิดปกติ มีแผล เลือดออก หรือขาผิดรูปหรือไม่ รวมถึงการหายใจ ระดับความรู้สึกตัว โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่
หากถ่ายภาพหรือวิดีโอได้โดยไม่บังคับให้เดิน สามารถใช้ประกอบข้อมูลได้ แต่ไม่ควรทำให้สุนัขเดิน ดัดขา หรือขยับสะโพกเพื่อทดสอบ
ภาพและวิดีโอช่วยประกอบการประเมินเบื้องต้น แต่ไม่สามารถยืนยันข้อสะโพกหลุดหรือใช้แทนการตรวจร่างกายและภาพเอกซเรย์ได้
โรงพยาบาลสัตว์เศรษฐกิจสัตวแพทย์ | Setthakit Animal Hospital
โรงพยาบาลสัตว์บางแค และโรงพยาบาลสัตว์ฝั่งธน
ดูแลปัญหากระดูกและข้อในสุนัข ตั้งแต่การตรวจ ประเมินภาพเอกซเรย์ วางแผนการจัดข้อหรือผ่าตัด ไปจนถึงการติดตามการใช้ขาและการฟื้นตัวให้เหมาะกับสุนัขแต่ละตัว
